Arılar sessizleştiğinde tarım ne kaybeder?

01

Tozlaşma nedir, arılar ne yapar?

Tozlaşma, polenin çiçeğin erkek organından dişi organına taşınmasıdır. Bu süreç döllenmeyi, ardından tohum ve meyve oluşumunu mümkün kılar. Rüzgâr ve su da polen taşıyabilir; fakat çok sayıda yabani ve tarımsal bitki hayvanların yardımından yararlanır.

Arılar çiçeklerden nektar ve polen toplarken vücutlarına yapışan poleni başka çiçeklere taşır. Bal arıları geniş kolonileri ve yönetilebilir kovanları nedeniyle tarımda görünürdür; yabani arıların farklı vücut yapıları, uçuş saatleri ve hava koşullarına dayanıklılıkları ise birçok bitkide tamamlayıcı rol oynar.

Tozlayıcı çeşitliliği bir türün yokluğunu her zaman bütünüyle telafi etmez. Farklı tozlayıcılar farklı bitkilere ve mevsimlere uyum sağlar. Bu nedenle mesele yalnızca kovan sayısı değil, tarım peyzajındaki canlı çeşitliliğidir.

02

Tozlayıcılar azalırsa tarım ne kaybeder?

İlk kayıp her zaman ürünün tamamen yok olması değildir. Bazı bitkilerde daha az meyve tutumu, daha küçük veya biçimsiz ürün, düzensiz olgunlaşma ve daha düşük tohum kalitesi görülebilir. Etkinin büyüklüğü bitkinin tozlayıcı bağımlılığına ve çevrede alternatif tozlayıcı bulunup bulunmadığına göre değişir.

FAO, dünya gıda ürünü türlerinin yaklaşık yüzde 75’inin hayvanlarla tozlaşmaya en az kısmen bağlı olduğunu; hayvan tozlaşmasının küresel bitkisel üretim hacminin yaklaşık yüzde 35’ini etkilediğini bildiriyor. Bu iki sayı aynı şeyi anlatmaz: yüzde 75 ürün çeşitlerinin payı, yüzde 35 ise üretim hacmine ilişkin etkidir.

Tozlaşmaya bağımlı ürünler arasında birçok meyve, sebze, kuruyemiş, yağlı tohum ve baharat bulunur. Bu yüzden kayıp yalnızca tonaj meselesi değildir; beslenme çeşitliliği, vitamin ve mikrobesin kaynakları, üretici geliri ve tüketici fiyatları da etkilenebilir.

03

Arılar ve diğer tozlayıcılar neden azalıyor?

Tozlayıcılar tek bir nedenden dolayı gerilemez. Çiçekli ve yuvalanabilir alanların kaybı, büyük ve tekdüze tarım alanlarında sezon boyunca yeterli besin bulunmaması, iklim değişikliğinin çiçeklenme zamanlarını kaydırması, kuraklık ve aşırı sıcaklar baskıyı artırabilir.

Parazitler, hastalıklar ve istilacı türler özellikle yönetilen bal arısı kolonilerini etkileyebilir. Pestisit maruziyeti de etken maddeye, doza, uygulama zamanına ve maruziyet yoluna bağlı olarak öldürücü veya davranış ve gelişim üzerinde öldürücü olmayan etkiler oluşturabilir. Gerçek sahada bu baskılar birbirleriyle etkileşebilir.

Sorunu yalnızca “arıları öldüren tek bir ürün” anlatısına indirgemek çözümü daraltır. Koruma; yaşam alanı, tarımsal uygulama, hastalık yönetimi, iklim uyumu ve pestisit risk azaltımını aynı çerçevede ele almalıdır.

04

Pestisitler tozlayıcılara nasıl ulaşabilir?

Tozlayıcılar ilaçlama sırasında doğrudan püskürtüye veya rüzgârla sürüklenen damlacıklara maruz kalabilir. Daha sonra çiçek poleni ve nektarı, bitki yüzeyleri, toz parçacıkları veya kirlenmiş su kaynakları üzerinden de temas gerçekleşebilir. Her uygulama aynı düzeyde risk oluşturmaz.

Risk; etken maddenin arılara toksisitesi, formülasyonu, uygulama dozu, bitkinin çiçekli olup olmadığı, günün saati, ürünün kalıcılığı ve arıların o alanda ne kadar bulunduğuyla değişir. Bu nedenle etiket talimatları, çiçeklenme dönemindeki kısıtlar ve çevredeki arıcılarla iletişim kritik önemdedir.

Bir ürünün hedef zararlıda etkili olması, hedef dışı canlılarda etkisiz olduğu anlamına gelmez. Ruhsatlandırma değerlendirmeleri bu riskleri incelemeyi amaçlar; sahadaki doğru kullanım ve izleme ise kâğıt üzerindeki koşulların gerçek hayatta karşılığını belirler.

05

Tarım alanında ve kentte ne yapılabilir?

Tozlayıcı dostu tarım, üretimi bırakmak değil; üretim alanını daha işlevsel bir ekosistem olarak yönetmektir. Entegre zararlı yönetimi gereksiz ilaçlamayı azaltabilir. Tarla kenarındaki çiçek şeritleri, çitler ve doğal alanlar sezon boyunca besin ve barınak sağlayabilir.

Köyler, belediyeler ve kent bahçeleri de rol oynar. Yerel ve farklı dönemlerde çiçeklenen bitkiler kullanmak, biçilmeyen küçük alanlar bırakmak, yuvalama yerlerini korumak ve zorunlu olmayan pestisit uygulamalarından kaçınmak kentsel tozlayıcı ağını destekleyebilir.

06

Mesele bal arısından daha büyük

Bal arısı tarım ve kültür açısından çok değerlidir, fakat tozlaşma hizmeti tek bir türe bırakılamaz. Yabani arılar, bombuslar, çiçek sinekleri, kelebekler ve başka hayvanlar farklı bitkileri, saatleri ve hava koşullarını kapsayan bir ağ kurar.

Bu ağ aynı zamanda yabani bitkilerin üremesini, kuşlar ve diğer hayvanlar için meyve ve tohum oluşumunu destekler. Arıların sessizleşmesi bu nedenle yalnızca bal rekoltesindeki düşüş değil; tarımın çevresindeki yaşam dokusunun zayıflaması anlamına gelir.